Hướng dẫn chi tiết về điều trị ký sinh trùng đường máu ở gia cầm

Ký sinh trùng đường máu ở gà là gì?
Ký sinh trùng đường máu, còn gọi là bệnh nhiễm nguyên sinh trùng máu, là một nhóm bệnh do các loại ký sinh trùng đơn bào gây ra, sống và phát triển trong tế bào máu của gà. Đây là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến và gây thiệt hại kinh tế đáng kể trong chăn nuôi gia cầm, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như Việt Nam và các nước Đông Nam Á.

Gà có thể bị nhiễm nhiều loại ký sinh trùng đường máu bao gồm Plasmodium, Leucocytozoon, Haemoproteus và Trypanosoma, trong đó Leucocytozoon và Plasmodium được coi là có tác động lớn nhất đến sản xuất gia cầm. Nhiễm trùng có thể từ nhẹ đến nặng, gây ra các vấn đề như giảm khả năng sinh sản, giảm cân, giảm sản lượng trứng, thiếu máu và viêm các cơ quan nội tạng quan trọng như gan và lách.

Thời gian ủ bệnh của ký sinh trùng đường máu, đặc biệt là Leucocytozoon ở gà thường khoảng 7-12 ngày, tuy nhiên thời gian này có thể thay đổi tùy thuộc vào chủng ký sinh trùng cụ thể, số lượng ký sinh trùng và tình trạng sức khỏe tổng thể của gà.
Các loại ký sinh trùng đường máu phổ biến
Leucocytozoon (L. caulleryi, L. sabrazesi)
Leucocytozoon được truyền qua ruồi đen (Simulium) và muỗi đốt (Culicoides), gây nhiễm trùng và phá hủy hồng cầu của vật chủ, dẫn đến thiếu máu tan máu nội mạch. Leucocytozoon caulleryi có thể gây bệnh nghiêm trọng, gây ra bệnh xuất huyết chết người ở gà ở Đông Nam Á. Triệu chứng đặc trưng:

Thiếu máu nặng, mào nhạt màu
Khó thở, thở nhanh
Yếu ớt, không ăn
Tiêu chảy màu xanh
Giảm sản lượng trứng và viêm phù đường sinh sản
Chết đột ngột ở gà non
Plasmodium (P. gallinaceum, P. juxtanucleare)
Hai loài Plasmodium được mô tả ở gà nhà là Plasmodium gallinaceum có khả năng đặc hữu ở châu Á và Plasmodium juxtanucleare có phân bố toàn cầu. Plasmodium cũng được truyền qua muỗi và gây ra triệu chứng tương tự sốt rét ở gà. Triệu chứng:

Sốt cao, gà uể oải
Thiếu máu, mào xanh tím
Gan, lách sưng to
Ăn kém, gầy sút
Tỷ lệ đẻ trứng giảm mạnh
Haemoproteus
Haemoproteus là loại ký sinh trùng máu phổ biến nhất ở chim, với hơn 130 loài đã được báo cáo. Haemoproteus được truyền qua muỗi đốt Culicoides và ruồi hippoboscid. Nhiễm Haemoproteus ở chim thường không có triệu chứng; tuy nhiên, nhiễm Haemoproteus có thể có tác động nhiều hơn so với suy nghĩ trước đây, với các báo cáo tăng về giảm thể lực, tử vong ở gà non và chậm hồi phục. Triệu chứng:

Thường không có triệu chứng rõ ràng
Thiếu máu nhẹ
Chán ăn, sụt cân
Trầm cảm, kém hoạt động
Cách lây truyền và yếu tố nguy cơ
Tất cả các loại ký sinh trùng đường máu ở gà đều được lây truyền qua côn trùng hút máu làm vật chủ trung gian. Ruồi đen hoặc muỗi đốt mang bào tử nhiễm trùng trong tuyến nước bọt, được chuyển vào chim khi côn trùng đốt. Một khi ở trong cơ thể chim, bào tử di chuyển đến gan, xâm nhập vào tế bào gan và nhân lên nhiều lần, sau đó di chuyển đến các mô và cơ quan khác nhau như não, lách, tim và phổi. Vòng đời ký sinh trùng:

Côn trùng hút máu nhiễm trùng đốt gà
Ký sinh trùng xâm nhập vào máu
Phát triển trong tế bào gan, lách
Nhân lên và phá hủy hồng cầu
Gà bệnh lại trở thành nguồn lây cho côn trùng khác
Một số yếu tố nguy cơ
Điều kiện môi trường: Mùa mưa, độ ẩm cao (môi trường thuận lợi cho côn trùng phát triển). Chẳng hạn các vùng có nhiều ao hồ, nước đọng, khu vực gần rừng, có ruồi đen nhiều

Điều kiện chăn nuôi: Gà thả vườn, chăn thả tự do dễ bị nhiễm hơn, chuồng trại gần ao, mương nước. Thiếu lưới chắn côn trùng và vệ sinh kém, không kiểm soát môi trường

Yếu tố gia cầm: Gà non 4-10 tuần tuổi nhạy cảm nhất, sau đó là gà suy dinh dưỡng, thiếu vitamin, bị stress, nhiễm bệnh khác, chưa được tiêm phòng

Chẩn đoán bệnh
Thiếu máu: Mào, mỏ nhạt màu hoặc xanh tím
Yếu ớt: Gà đứng cúi đầu, không muốn di chuyển
Khó thở: Thở nhanh, há mồm thở
Tiêu chảy: Phân lỏng màu xanh hoặc trắng
Sụt cân: Gầy gò, xương ức nhô cao
Giảm đẻ: Tỷ lệ đẻ giảm 30-50%
Chết đột ngột: Đặc biệt ở gà non
Bệnh tích khi mổ khám
Xuất huyết, lách to và gan to xảy ra với bệnh leucocytozoonosis. Các chấm trắng có thể nhìn thấy bằng mắt thường trong các cơ quan bị ảnh hưởng là megaloschizont của Leucocytozoon. Các tổn thương thường gặp:

Gan, lách sưng to, màu sẫm
Xuất huyết dưới da và trên niêm mạc
Thận sưng, có màu nâu sẫm
Tim có đốm trắng (do ký sinh trùng tập trung)
Máu loãng, màu nhạt
Tích dịch trong khoang bụng